آنچه زمانی زمین بایر وسیع معدن قلع بود و شکاکان آن را مکانی توصیف می‌کردند که یا 'چشم‌اندازی بزرگ' است یا 'توهم'، در چهار دهه گذشته به یکی از متمرکزترین زیست‌بوم‌های آموزش عالی مالزی تبدیل شده است.
امروزه کریدور آموزشی سوبانگ-سونوی به‌عنوان محرک اصلی اقتصاد دانش‌بنیان سلانگور مطرح است و سه مؤسسه بزرگ آموزش عالی یعنی دانشگاه موناش مالزی، دانشگاه سان‌وی و دانشگاه تیلورز آن را لنگر انداخته‌اند.
همزمان با نزدیک شدن این کریدور به نیمه قرن، مرزهای سنتی میان سالن‌های درس دانشگاهی، بنگاه‌های خصوصی و طراحی شهری شهرداری به سرعت در حال از میان رفتن است.
این کریدور تحت تأثیر اتحادهای میان‌نهادی، برنامه‌های درسی که مشترکاً با صنعت تدوین می‌شوند و کمک‌های پژوهشی چندمیلیون رینگیتی، در حال گذار به الگوی بی‌درز 'پردیس باز' است. شهرک اطراف نیز به‌عنوان آزمایشگاه زنده عمل می‌کند و شکاف میان توسعه استعدادها و اجرای صنعتی را پر می‌کند.
از زمین بایر معدن قلع تا قطب آموزش عالی
ریشه‌های کریدور دانش سوبانگ-سونوی به اواسط دهه ۱۹۸۰ بازمی‌گردد؛ دوره‌ای که با رکود اقتصادی شدید تعریف می‌شود. در آن زمان، خانواده‌های مالزیایی طبقه متوسط برای تأمین هزینه تحصیل فرزندان خود در خارج از کشور با مشکل مواجه بودند و دانشگاه‌های دولتی نیز با محدودیت ظرفیت روبرو بودند.
دولت فدرال با درک این بحران، از شرکت‌های بزرگ خصوصی خواست وارد عمل شوند و دسترسی به آموزش عالی را تسهیل کنند.
تان سری جفری چیا، بنیان‌گذار و رئیس گروه سان‌وی، با تأسیس کالج سان‌وی در سال ۱۹۸۷ به این فراخوان پاسخ داد. سان‌وی برای کمک به کاهش هزینه اخذ مدارک خارجی، برنامه‌های اولیه 'دوقلویی' را پایه‌گذاری کرد و با مؤسسات بین‌المللی مانند دانشگاه موناش در استرالیا، دانشگاه لستر در بریتانیا و دانشگاه وسترن میشیگان در ایالات متحده همکاری کرد.
پروفسور داتوک دکتر الیزابت لی، مدیرعامل گروه آموزشی سان‌وی، به یاد می‌آورد: «این منطقه در آن زمان زمینی بایر بود، قطعه‌زمینی متروک و معدن قلع سابق که عملاً چیزی در آن رشد نمی‌کرد.»
بانکدارانی که در آن زمان همراه تان سری [جفری چیا] بودند، وقتی او دیدگاه خود برای توسعه این منطقه را با آنان در میان گذاشت، بدبین بودند. امروز، سان‌وی نه تنها از یک زمین بایر به سرزمینی شگفت‌انگیز تبدیل شده است، بلکه شهری پایدار با نه یک، بلکه سه دانشگاه پررونق است.
تأسیس دانشگاه موناش مالزی در سال ۱۹۹۸ نقطه عطفی مهم بود؛ این دانشگاه نخستین پردیس بین‌المللی بود که در مالزی افتتاح شد و با مشارکت گروه آموزشی سان‌وی ساخته شد. دانشگاه موناش مالزی از پذیرش اولیه کمتر از ۳۰۰ دانشجو در ۲۶ سال پیش، به پردیسی بزرگ با محوریت پژوهش تبدیل شده است.
پروفسور استفن بویل، معاون آموزشی دانشگاه موناش مالزی، می‌گوید: «تا پایان سال گذشته، تقریباً ۱۴ هزار دانشجو در طول سال ثبت‌نام کرده بودیم.»
عمدتاً اینها دانشجویان کارشناسی هستند – حدود ۱۲ هزار دانشجوی کارشناسی که مستقیماً از مدرسه آمده‌اند – اما در سه سال گذشته، به‌ویژه پس از کووید-۱۹، شاهد رشد چشمگیر دانشجویان کارشناسی ارشد و دانشجویان پژوهشگر تحصیلات تکمیلی هستیم؛ رشدی کاملاً قابل توجه در شمار دانشجویانی که [از خارج از کشور] برای تحصیل به اینجا می‌آیند.
این فاجعه‌بار خواهد بود که دانشجویی را برای ورود به بازار کار آموزش دهیم بدون آنکه هیچ ایده‌ای درباره چگونگی بهره‌گیری از هوش مصنوعی داشته باشد. اگر کاری می‌تواند خودکار شود، چرا باید به‌صورت دستی انجام شود؟ دانشجویان باید بیاموزند که از هوش مصنوعی به‌صورت اخلاقی و کارآمد استفاده کنند تا ارزشی در سطح بالاتر ارائه دهند.
— لی، گروه آموزشی سان‌وی
اتحاد سه‌گانه
سه دانشگاه اصلی منطقه – سان‌وی، موناش و تیلورز – به‌جای رقابت مخرب در بازار، چارچوبی مشترک به نام اتحاد سه‌گانه را رسمیت بخشیدند. این اتحاد با سرمایه اولیه‌ای که چیا و بنیاد جفری چیا فراهم کردند آغاز شد و به‌طور مشترک توسط این سه مؤسسه تأمین مالی می‌شود تا هم‌افزایی‌های عملیاتی و دانشگاهی در سراسر شهرک به حداکثر برسد.
در قلب این زیست‌بوم دانشگاهی، کمک هزینه پژوهش مشترک اتحاد سه‌گانه (TAJRG) قرار دارد. برای از میان برداشتن انزواهای دانشگاهی و تضمین ارتباط تجاری عملی، هر پیشنهادی که برای تأمین مالی TAJRG ارائه می‌شود باید معیارهای سخت‌گیرانه میان‌نهادی را برآورده کند.
لی از گروه آموزشی سان‌وی توضیح می‌دهد: «هر پیشنهاد تأمین مالی‌شده باید پژوهشگرانی از هر سه دانشگاه و دست‌کم یک همکار صنعتی را در بر بگیرد.»
اتحاد سه‌گانه فراتر از پژوهش‌های سطح بالا، به اشتراک‌گذاری روزمره منابع تبدیل می‌شود که تجربه پردیس باز را برای دانشجویان پشتیبانی می‌کند. یکپارچه‌سازی عملیاتی فعلی شامل ماژول‌های مشترک سواد اطلاعاتی در کتابخانه‌های دانشگاه‌ها، آموزش مشترک کتابداران، خرید مشترک فناوری اطلاعات و ارتباطات برای بهره‌گیری از قدرت خرید جمعی و شبکه‌های مشترک پایش تهدیدات امنیت سایبری است.
زیرساخت‌های فیزیکی نیز به‌طور مشابه به اشتراک گذاشته می‌شوند. مرکز هنرهای نمایشی جفری چیا در سان‌وی برای رویدادهای فرهنگی در سراسر پردیس‌ها قابل دسترسی است و فعالیت‌های مشترک دانشجویی شامل هکاتون‌های کارآفرینی میان‌پردیسی، اردوهای آموزشی استارتاپ، ارکستر فیلارمونیک اتحاد سه‌گانه و بازی‌های سالانه اتحاد سه‌گانه (که پیش‌تر بازی‌های ترایدنت نام داشت) می‌شود.
سان‌وی برای پاسخگویی ایمن به عادت‌های مطالعه شبانه‌روزی، با کتابفروشی تجاری بوک‌اکسس همکاری کرد تا مرکزی ۲۴ ساعته ایجاد کند که دانشجویان بتوانند در فاصله پیاده‌روی از هر دو پردیس موناش و تیلورز مطالعه کنند.
هم‌آفرینی برنامه درسی
چالش اصلی فراروی مؤسسات آموزش عالی در سراسر جهان، شتاب فزاینده جابه‌جایی فناوری است. مهارت‌هایی که در سال نخست به دانشجو آموزش داده می‌شود ممکن است تا هنگام فارغ‌التحصیلی به‌سرعت منسوخ شود. مؤسسات حاضر در این کریدور برای پر کردن این شکاف، در حال بازسازی نحوه طراحی و اجرای برنامه‌های درسی هستند.
دانشگاه موناش مالزی برای هر یک از دانشکده‌های خود یک هیئت مشورتی صنعت تشکیل داده است. این هیئت‌های مشورتی با برگزاری نظرسنجی‌های مستمر و کارگاه‌های تفکر طراحی با نمایندگان شرکت‌ها، محتوای برنامه‌ها را به‌طور مداوم ارزیابی می‌کنند.
هم‌آفرینی برنامه درسی با ذی‌نفعان صنعت روزبه‌روز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. ما کارگاه‌هایی را با نمایندگان بخش‌های خاص برگزار می‌کنیم تا نظر مستقیم آنان را درباره آنچه واقعاً باید آموزش دهیم دریافت کنیم و اطمینان یابیم که برنامه‌های ما از چارچوب‌های نظری فراتر رفته و کاربردهای عملی ارائه می‌دهند.
— بویل، دانشگاه موناش مالزی
بویل از دانشگاه موناش می‌گوید: «هم‌آفرینی برنامه درسی با ذی‌نفعان صنعت روزبه‌روز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.»
ما کارگاه‌هایی را با نمایندگان بخش‌های خاص برگزار می‌کنیم تا نظر مستقیم آنان را درباره آنچه واقعاً باید آموزش دهیم دریافت کنیم و اطمینان یابیم که برنامه‌های ما از چارچوب‌های نظری فراتر رفته و کاربردهای عملی ارائه می‌دهند. در برخی موارد، شرکت‌های بزرگ برنامه‌هایی را مشترکاً تدوین می‌کنند که در آن دانشجویان وقت خود را مستقیماً میان محیط شرکتی و پردیس تقسیم می‌کنند.
او تأکید می‌کند که با خودکارسازی وظایف فنی پایه توسط هوش مصنوعی (AI)، آموزش دانشگاهی باید به سمت پرورش مهارت‌های 'سازمانی' آشکارا انسانی تغییر جهت دهد.
در همین حال، لی در سان‌وی می‌گوید دانشجویان از روز نخست فعالانه به استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی مولد تشویق می‌شوند. «از من می‌پرسند: 'چگونه دانشجویانتان را از استفاده از هوش مصنوعی بازمی‌دارید؟' به آنان می‌گویم که بازشان نمی‌دارم؛ آنان را به استفاده از آن تشویق می‌کنم.»
این فاجعه‌بار خواهد بود که دانشجویی را برای ورود به بازار کار آموزش دهیم بدون آنکه هیچ ایده‌ای درباره چگونگی بهره‌گیری از هوش مصنوعی داشته باشد. اگر کاری می‌تواند خودکار شود، چرا باید به‌صورت دستی انجام شود؟ دانشجویان باید بیاموزند که از هوش مصنوعی به‌صورت اخلاقی و کارآمد استفاده کنند تا ارزشی در سطح بالاتر ارائه دهند.
ضرایب کلان‌اقتصادی و گذار به جذب نخبگان
تأثیر اقتصادی کریدور سوبانگ-سونوی بسیار فراتر از شهریه دانشگاهی است و به‌عنوان محرک اصلی فعالیت تجاری شهری، اشتغال و جابه‌جایی شهری عمل می‌کند.
دانشگاه موناش مالزی مستقیماً حدود ۱٬۰۰۰ کارمند دانشگاهی و اداری استخدام کرده است و بدنه ۱۴ هزار نفری دانشجویان آن تقاضای محلی پایداری را در بخش مسکن، حمل‌ونقل عمومی، خدمات غذایی و خرده‌فروشی ایجاد می‌کند. افزون بر این، مراسم سالانه دو نوبتی دانش‌آموختگی هزاران نفر از اعضای خانواده را از مالزی و خارج از کشور جذب می‌کند، هتل‌های منطقه را پر می‌کند و درآمدهای مهمان‌نوازی را افزایش می‌دهد.
یکپارچگی فیزیکی میان دانشگاه‌ها و شهرک اطراف به‌شدت به قابلیت پیاده‌روی شهری وابسته است. پل‌های عابر پیاده مرتفع و امن، پردیس‌ها را مستقیماً به سان‌وی پیرامید، سان‌وی اسکوئر، محلات مسکونی و مراکز حمل‌ونقل متصل می‌کنند و به دانشجویان امکان می‌دهند بدون اتکا به خودروهای شخصی، به‌صورت امن در شهرک جابه‌جا شوند.
لی می‌گوید: «این رابطه کاملاً همزیست‌گرایانه است. ما برای رونق دانشگاهمان به زیست‌بوم اطراف نیاز داریم.»
از منظر جمعیت‌شناختی، این کریدور نقشی حیاتی در جذب استعدادهای بین‌المللی ایفا می‌کند. حدود ۴۵ درصد از جمعیت دانشجویی دانشگاه موناش مالزی از خارج از کشور می‌آیند و عمدتاً از بازارهای آسیایی جذب شده‌اند که به دنبال منطقه زمانی یکسان و مدارک باکیفیت هستند. در همین حال، در دانشگاه سان‌وی، دانشجویان بین‌المللی ۲۰ درصد جمعیت دانشجویی را تشکیل می‌دهند و نماینده بیش از ۱۰۰ کشور هستند.
این حضور بین‌المللی، روایت سیاستی را از تلاش برای معکوس کردن 'فرار مغزها' تاریخی به جذب 'نخبگان' منطقه‌ای تغییر داده است. هر دو مؤسسه فعالانه در شبکه‌های تبادل مشارکت می‌کنند.
موناش استرالیا برنامه تضمینی غوطه‌وری جهانی را اجرا می‌کند و هر سال ۸۰۰ دانشجوی کارشناسی استرالیایی را در قالب دوره‌های دو هفته‌ای غوطه‌وری به مالزی می‌آورد؛ افزون بر آن، گزینه‌های تبادل یک ترمه برای دانشجویان داخلی نیز وجود دارد.
سان‌وی شراکت‌های راهبردی با مؤسسات برجسته جهانی دارد و فرصت‌های تحصیلی کوتاه‌مدت در مدرسه اقتصاد لندن (LSE)، دانشگاه کالیفرنیا، برکلی و دانشگاه لنکستر ارائه می‌دهد و در عین حال در پژوهش با دانشگاه کمبریج و دانشگاه آکسفورد همکاری می‌کند.
انتقال فناوری و تجاری‌سازی
با بلوغ این کریدور، نوآوری دانشگاه‌محور فراتر از پژوهش‌های دانشگاهی پایه گسترش یافته و به تجاری‌سازی رسمی، تولید مالکیت فکری (IP) و مسیرهای جایگزین استعدادیابی رسیده است.
دانشگاه موناش مالزی برای پر کردن شکاف میان کشفیات آزمایشگاهی دانشگاهی و استقرار تجاری، سازوکار تأمین مالی اختصاصی پیش از تجاری‌سازی ایجاد کرده است. این چارچوب، تأمین مالی اولیه، حمایت از اعتبارسنجی بازار و ارتباط با کمک‌های مالی Cradle Fund را فراهم می‌کند تا مالکیت فکری دانشگاه به فناوری‌های قابل عرضه در بازار تبدیل شود.
یکی از نمونه‌های موفق آن شرکت فرست چیپ اس‌دی‌ان بی‌اچ‌دی است؛ شرکتی دانشگاه‌بنیان که در فناوری‌های تراشه حسگر برای بخش نیمه‌هادی تخصص دارد.
بویل می‌گوید: «پژوهشگران به‌طور طبیعی بر حل مسائل فنی متمرکزند، اما تشخیص ارزش تجاری‌سازی به مجموعه مهارت متفاوتی نیاز دارد.»
از طریق کمک‌های مالی پیش از تجاری‌سازی ما، فرست چیپ از دانشگاه منشعب شد و اخیراً یک میلیون رینگیت بودجه از طریق برنامه Semicon Start Malaysia تأمین کرد. این شرکت به‌عنوان یک شرکت دانشگاهی پیشرو مطرح است که از طریق تجاری‌سازی تراشه حسگر مستقیماً به زیست‌بوم نیمه‌هادی مالزی کمک می‌کند.
دانشگاه موناش مالزی همچنین شرکت گرین هارتس اس‌دی‌ان بی‌اچ‌دی را زیر همان چتر نوآوری ایجاد کرده است.
همزمان، این دانشگاه در حال راه‌اندازی برنامه دکتری صنعتی است که در آن داوطلبان دکتری وقت خود را میان آزمایشگاه‌های دانشگاه و واحدهای تحقیق و توسعه شرکتی تقسیم می‌کنند تا چالش‌های صنعتی مشخص و واقعی را با تأمین مالی مشترک حل کنند.
این مطلب از مقاله‌ای در نشریه ادج مالزی به قلم ونسا گومز استخراج شده است.